Inleiding
Artificiële intelligentie (AI) ontwikkelt zich in een hoog tempo en speelt een steeds grotere rol in ons dagelijks leven. Denk aan slimme assistenten, gezichtsherkenning, automatische vertalingen of systemen die helpen bij medische diagnoses. Maar hoe zorgen we ervoor dat deze technologie op een veilige en eerlijke manier wordt gebruikt? De Europese Unie wil dit bereiken met de AI Act. Het is de eerste uitgebreide en bindende regelgeving ter wereld die specifiek gericht is op het reguleren van kunstmatige intelligentie.

Wat is artificiële intelligentie (AI)
AI is een breed begrip en bevat toepassingen die taken kunnen uitvoeren waar voorheen menselijke intelligentie vereist was. Het vertoont mensachtige vaardigheden zoals redeneren, leren, plannen en vormen van creativiteit. Met AI worden verbanden gelegd tussen veel data, gestructureerd en ongestructureerd. Hieruit worden uitkomsten tot stand gebracht die bruikbaar zijn om inzichten te genereren of problemen uit het dagelijks leven op te lossen. Ook kunnen sommige AI-systemen taal verwerken en daar betekenis uit halen of beelden en stemmen herkennen en deze ook weer genereren. Het kan lijken dat een AI-systeem iets begrijpt, maar dat is een misvatting en valkuil. Een AI-systeem legt goede of minder geslaagde verbanden tussen data maar ‘begrijpt’ of ‘voelt’ niets.

Wat is AI Act?
De AI Act is een voorstel van de Europese Commissie dat in 2021 werd gepresenteerd. Het doel is om duidelijke regels op te stellen voor de ontwikkeling en het gebruik van AI binnen de Europese Unie. Daarbij staan veiligheid, transparantie en het respecteren van grondrechten centraal. Het betreft een verordening, wat betekent dat het direct van toepassing zal zijn in alle EU-lidstaten. Net als de AVG voor het verwerken van persoonsgegevens, vormt de AI Act een juridisch kader voor AI producenten, aanbieders en gebruikers (bedrijven/overheid), dat wereldwijd invloed kan hebben.
Een belangrijk uitgangspunt van de AI Act is de manier waarop risico’s worden ingedeeld. AI-systemen worden onderverdeeld in vier categorieën, afhankelijk van het risico dat ze vormen voor de samenleving.

Vier risiconiveaus:
1. Verboden AI-systemen
Deze systemen worden verboden omdat ze in strijd zijn met fundamentele rechten. Voorbeelden zijn AI-systemen die mensen manipuleren of burgers een sociale score geven.
2. Hoog-risico AI
Dit gaat om toepassingen die grote gevolgen kunnen hebben voor het leven van mensen, zoals AI in de gezondheidszorg, het onderwijs of de rechtspraak. Voor deze systemen gelden strenge eisen. Ze moeten bijvoorbeeld transparant zijn en onder menselijk toezicht staan.
3. Beperkt risico
Deze AI-toepassingen mogen worden gebruikt, maar er moeten duidelijke waarschuwingen zijn. Een chatbot moet bijvoorbeeld aangeven dat je met een computerprogramma praat.
4. Laag risico
De meeste AI-systemen vallen in deze categorie. Denk aan spamfilters of aanbevelingen op streamingdiensten. Hier zijn weinig tot geen regels voor nodig.

Waarom is de AI Act belangrijk?
De AI Act is van groot belang om verschillende redenen. Allereerst heeft het tot doel om mensgerichte en betrouwbare AI te bevorderen. Ook helpt de AI Act om burgers te beschermen tegen schadelijk of oneerlijk gebruik van AI. Zonder regels kunnen systemen leiden tot discriminatie, privacy schendingen of misbruik van macht. De AI Act stelt grenzen aan wat wel en niet mag. Daarnaast biedt de wet duidelijkheid voor organisaties/overheidsinstanties die AI gebruiken of bedrijven die AI ontwikkelen. Zo weten zij beter waar ze aan toe zijn en welke verantwoordelijkheden ze hebben. Dit zorgt voor een stabiele omgeving waarin veilig kan worden geïnnoveerd.
De EU wil met deze wet ook internationaal het voorbeeld geven. Net als bij de privacywetgeving (AVG) is de verwachting dat andere landen of bedrijven zich aanpassen aan de Europese regels, zodat ze zaken kunnen blijven doen op de Europese markt.
Verder draagt de AI Act bij aan het vertrouwen van de samenleving in technologie. Mensen hebben recht op transparantie. Ze moeten weten wanneer ze met AI te maken hebben en hoe beslissingen tot stand komen. Dat versterkt het gevoel van controle en eerlijkheid.

Uitdagingen en kritiek
Hoewel het idee achter de AI Act breed wordt gesteund, is er ook kritiek. Sommige bedrijven vrezen dat de regels innovatie kunnen afremmen, vooral voor kleinere ondernemingen. Anderen vinden juist dat de wet niet ver genoeg gaat, bijvoorbeeld op het gebied van gezichtsherkenning in de openbare ruimte. Het verbod voor biometrische toepassingen voor opsporingsambtenaren, dat aanvankelijk in het wetsvoorstel van de AI ACT stond, werd namelijk op het laatste moment van de onderhandelingen(tussen de Europese Raad en het Europees Parlement) opgeheven.
Ook het handhaven van de regels wordt een uitdaging. AI stopt niet bij de grens, maar de wet geldt alleen binnen de Europese Unie. Hoe effectief de AI Act zal zijn, hangt dus ook af van internationale samenwerking.

Tot slot
De AI Act is een belangrijke stap naar verantwoord gebruik van AI in Europa. Het is een poging om technologische vooruitgang in balans te brengen met de bescherming van mensenrechten. Of de wet echt het verschil gaat maken, zal de komende jaren blijken. Maar dat er regels nodig zijn om AI in goede banen te leiden, is inmiddels voor vrijwel iedereen duidelijk.

Let op: dit artikel bevat algemene informatie die niet gericht is op uw specifieke situatie. Derhalve kunnen er geen rechten aan worden ontleend.